Vosjes en schaapjes op het droge

LHEE – Soms heb je van die momenten dat je hart smelt als boswachter. Vorige maand stond ik tijdens het KUNA Festival in de grote tent van Staatsbosbeheer waar we over het Dwingelderveld vertelden en ook spulletjes als knuffels verkochten. Komt er een moeder met een dochter van een jaar of zes naar de tafel en vraagt of we ook vosjesknuffels hebben.naamloos Die hadden we op dat moment helaas even niet bij ons. Ik heb ze nog wel een egeltje en een wild zwijn-knuffel laten zien, maar nee: het móest een vosje zijn. Vossen waren haar lievelingsdieren. Ze was zelf eigenlijk een vosje

Toen het meisje de kraam verder bekeek, vroeg ik de moeder of ik haar dochter misschien blij kon maken met wat foto’s van vossen. Ik kon haar er wel een aantal mailen. Nadat ik haar mailadres had genoteerd, heb ik ‘s avonds enkele vossenfoto’s uitgezocht en naar het meisje gemaild.

jonge vos

jonge vos in het Dwingelderveld

Deze week ontving ik onderstaande leuke e-mail retour waarin moeder en dochter mij bedanken:

Geachte boswachter Henckel,

Met heel veel plezier hebben Isabelle en ik gekeken naar de práchtige vossen foto´s.
Hartelijk dank voor het toesturen!
Isabelle wil graag het volgende zeggen:

Lieve boswachter Henckel,

Die vosjes zijn geweldig. Als ik ooit nog een vosje zie, dan kan ik ´m ook aan jou sturen.
We gaan er 2 uitprinten die heel schattig zijn.

Liefs van vosje Isabelle

boswachterswereld KUNA festival

Onze boswachterswereld op het KUNA festival

Je begrijpt dat ik glimmend van trots het weekend in ga🙂

Dan nog een tip van deze boswachter: Wandelend bij zonsondergang met een schaapskudde over het Dwingelderveld… Filmprojecties op de natuur..
Een verhaal dat onderweg gefluisterd wordt in je oor… over een moedige man die besluit een kudde te verlaten. Klinkt goed niet? Lees snel verder.

kudde
Kom naar de voorstelling KUDDE!
Tijdens dit jubileumjaar van Nationaal Park Dwingelderveld ontmoeten natuur en cultuur elkaar op de heide en in het bos. Van 2 tot en met 11 september neemt KUDDE je mee naar buiten, naar jezelf, naar binnen. Een sprookje voor volwassenen over de moed die het vergt om te worden wie je werkelijk bent.

Samen met een kudde van 250 schapen wandel je in de schemering door een mooi stuk van het Dwingelderveld. Voor deze unieke natuurtheatervoorstelling hebben theatermaker Heleen van Doremalen en beeldend kunstenaar Leonie Muller hun krachten gebundeld. Van Doremalen onderzoekt met deze voorstelling haar fascinatie voor kuddegedrag. Wat is de aantrekkingskracht van de kudde en waarom is het zo moeilijk om los te breken? En willen we dat eigenlijk wel? Hans Dagelet (bekend van oa. Familie Kruys en Het Nationaal Toneel) vertelt het verhaal van Zenon; een moedige man die besluit de kudde te verlaten. Muller zorgt met haar filmprojecties op de natuur voor een totaalbeleving. Bomen, zand, water; alles blijkt decor waarin het gevoelsleven van Zenon wordt verbeeld. Voor meer informatie en kaarten check je: www.kudde.org

Boswachter Albert Henckel

Internationale hulp voor de Drentsche Aa

Oudemolen. Van over de hele wereld zijn ze naar de Drentsche Aa gekomen, een groep jongeren die Staatsbosbeheer de komende 14 dagen helpt met klussen in de natuur. Vooral arbeidsintensieve klussen waar wij niet aan toe komen. Uit China, Rusland, Turkije, Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje. Voor de 9e keer wordt dit vrijwilligersproject georganiseerd door Staatsbosbeheer Drentsche Aa in samenwerking met SIW internationale vrijwilligersprojecten uit Utrecht.
Fietsen kunnen ze gelukkig (dat is wel eens anders geweest) dat hebben ze zondag bewezen tijdens hun eerste kennismaking met het Nationaal Park Drentsche Aa terwijl ze een rondleiding kregen. De Drentse architectuur werd bewonderd en vooral de rieten daken kregen speciale aandacht van de Turkse architect. Bij het infocentrum Homanshof in Anloo werd het rieten dak van alle kanten bekeken en onderzocht.
Met hun meegebrachte tentjes kamperen ze in de boomgaard bij de beheerboerderij in Oudemolen. Het is helaas geen goed geoutilleerde camping maar dat was vooraf bekend, met z’n 14-en hebben ze de beschikking over 1 douche en 1 wc maar de omgeving vergoed alles en voor het comfort komen ze niet.

De tijdelijke camping

De tijdelijke camping

Natuurlijk zijn ze er om Staatsbosbeheer een handje te helpen. Als echte bikkels waren ze vandaag, in de regen, nét gemaaid gras aan het afvoeren op een plek waar geen zware machine kan komen. Echte bikkelsDinsdag gaan ze een dagje met de Landschapsploeg van Van Boeijen aan het werk op het Ballooërveld. Die zijn bezig om ongewenste opslag van jonge boompjes in de tankgracht en van de karresporen te zagen. In ruil voor het gebruik van de Trekkertram van camping Het Amerveld uit Amen worden snoeiwerkzaamheden bij de camping uitgevoerd.
Maar we willen ze ook wat van de Nederlandse cultuur bijbrengen! Zoals het bezoek aan molen “De Zwaluw” in Oudemolen. Ze gaan pannenkoeken eten in Gasteren, aangeboden door Nationaal Park Drentsche Aa, ze gaan werken met Werkgroep Siepelveen op de Zeegser Duinen én hoe kan het Hollandser; ze gaan wadlopen! Een bezoek aan het Boomkroonpad en Kamp Westerbork staan op de laatste dag in het programma.
Leuke klussen en activiteiten staan op de planning en zelfs de weergoden willen komende week meewerken!

De ervaring leert dat er in 2 weken tijd hechte vriendschappen ontstaan, vaak is dát de drijfveer van deze jongeren, ze zijn in elkaar geïnteresseerd en in andere culturen. Ik ben blij dat wij daar een bijdrage aan mogen leveren!

Erg blij zijn we met de vele sponsoren en subsidienten die dit project mogelijk maken: Rabobank Assen-Noord Drenthe, de gemeenten Tynaarlo, Assen en Aa en Hunze, Bakkerij Pots, Provincie Drenthe, Suichies Mechanisatie en herinneringscentrum v.m. Kamp Westerbork.

Boswachters Lizette Wolf en Kees van Son

Overpeinzingen bij de paarse pracht

Bloeiende heide op het Balloërveld

Bloeiende heide op het Balloërveld.

De heide bloeit in Drenthe! Of beter gezegd de struikheide bloeit. De heide-familie is namelijk veel groter dan alleen de soort die onze velden in augustus zo fotogeniek paars kleurt. De bekendste is waarschijnlijk de dopheide die nu over zijn bloeipiek van juli heen is. Maar ook lavendelheide, blauwe bosbes en kleine veenbes behoren tot de heidefamilie. En kraaiheide dan? Nee, die moet het met zijn eigen familie doen, al zijn de families wel aan elkaar verwant. En dan kun je ook nog spreken van natte heide en droge heide, maar dan heb je het meer over het landschap dan over de plant zelf. Hoe dan ook, heide is meer dan alleen #paarsepracht.

Halfnatuurlijk landschap

Kraaiheide

Kraaiheide

Waar we bijvoorbeeld meestal niet bij stilstaan, is dat het droge heidelandschap in Drenthe waar vooral struikheide groeit, een zogenaamd halfnatuurlijk landschap is. Professor Victor Westhoff bedacht deze term in de tweede helft van de vorige eeuw voor landschappen die niet volledig natuurlijk en oorspronkelijk zijn, maar wel een hoge natuurwaarde hadden. Hij schrijft over dat heidelandschap in zijn boek ‘Wilde planten’ uit 1973: “Van het begin der landbouw in het Subboreaal (ongeveer 5.600-2.400 jaar geleden) zijn de heiden door roofbouw (‘shifting cultivation’: branden, kappen en begrazen door vee) uit het oorspronkelijke eiken-berkenbos ontstaan.”

Primitieve landbouw
Droge heidevelden komen van nature ook voor in Drenthe, maar in veel kleinere oppervlaktes. Dat kun je je bijna niet voorstellen als je kijkt naar een kaart uit 1900 waar een groot deel van Drenthe is bedekt met heide en stuifzand. Die uitgestrekte velden zijn afgelopen eeuwen ontstaan onder invloed van een primitief landbouwsysteem waarin schapen een sleutelrol speelden. Begin 20e eeuw zijn veel van die heidevelden, toen de schapenhouderij onrendabel werd, ontgonnen voor een modernere vorm van landbouw en is er bos geplant – o.a. door Staatsbosbeheer -, vooral op het stuifzand. De heidevelden die resteren, proberen we letterlijk met man en macht in stand te houden, want er is nogal wat om tegen te vechten.

Het nog oneindige heidelandschap rond Norg in 1900. Ook de eerste aanleg van bossen op de stuifzanden is te zien.

Het nog oneindige heidelandschap rond Norg en Langelo in 1900. Ook de eerste aanleg van bossen op stuifzand is te zien.

Afblijven
Het meest bijzondere gevecht daarbij is misschien wel die tegen de verbossing. Want dat is wat de natuur zelf eigenlijk wil, van die mooie paarse heide weer bos maken. Datzelfde eiken-berkenbos van waaruit het ooit is ontstaan. En dan kun je je afvragen: waarom laten we dat niet gewoon gebeuren? Dat is toch natuur? Ergens gewoon even met je handen afblijven.

Atalanta op struikheide.

Atalanta op struikheide.

Bos bos bos
Stel je je het eens voor, het hele Balloërveld bedekt met een bos. Waarschijnlijk krijgen we als Staatsbosbeheer dan de halve wereld op ons dak. Mensen zien om uiteenlopende redenen het heidelandschap als waardevol, of waardevoller dan het bos. Vanuit ecologisch perspectief bijvoorbeeld. In een gevarieerd heidelandschap komen in ieder geval andere planten- en diersoorten voor dan in het relatief arme berken-eikenbos. Denk maar eens aan heivlinder, nachtpauwoog, adder, groene zandloopkever en rode heidelucifer. Of vanuit esthetisch perspectief: het is mooier. Of vanuit historisch perspectief: onze voorouders hebben eeuwen gezwoegd in dat landschap en er hun sporen nagelaten, iets wat je op het Balloërveld letterlijk nog kunt zien. In een bos verdwijnen die sporen al snel uit het zicht.

Dilemma’s
Dat zijn voortdurend de dilemma’s bij het beheer van natuur in Nederland. Laat je de natuur haar gang gaan of grijp je in om een of andere reden. Bij Staatsbosbeheer hebben we gekozen voor beide. In sommige gebieden, zoals op het Balloërveld in NP Drentsche Aa, houden we met intensief beheer een door de mens gemaakt landschap in stand. In andere gebieden, zoals bijvoorbeeld De Onlanden, laten we na stevige inrichtingsmaatregelen de natuur haar gang gaan. Datzelfde geldt voor het NP Drents-Friese Wold. Daar wordt de komende jaren in het naaldbos ruimte gemaakt voor een meer natuurlijke begroeiing. Het duurt alleen heel lang voordat je weer van natuurlijke bossen kunt spreken. En ja, ik realiseer me ook dat de huidige naaldbossen waardevol zijn. Ik ben heel blij dat we in Drenthe besloten hebben om op diverse plekken bos waarin oudere fijnsparren de dienst uitmaken met rust te laten.

Collega Herman Slot in een stuk waar eerst douglas stond en nu berk en grove den op komt.

Collega-boswachter Herman Slot in een stukje Drents-Friese Wold waar eerst Douglas stond en nu berk en grove den op komt.

Blij
Je kunt er ook een beetje cynisch naar kijken. Dat het nooit goed is. De natuur staat altijd op de verkeerde plek. Oftewel, op de ene plek houd je de natuur tegen die je op een andere plek graag wilt, waar je juist weer de natuur die er al is, weghaalt ten gunste van natuur die je ergens anders tegenhoudt. Maar ik ben er blij mee dat we juist in een dichtbevolkt land als Nederland oog hebben voor zowel onze natuurrijke cultuurlandschappen waar we moeten blijven beheren, als voor gebieden waar de natuur haar eigen gang kan gaan.

Aaldrik Pot

ps: Er valt natuurlijk nog veel meer over te zeggen en van te vinden. Ik ga er graag met je over in gesprek!

Balloerveld aug 2016

Mooi paars is niet lelijk. Op het Balloërveld.

Als het boven de 30 graden is

ELP – Mijn inventarisatiewerk verloopt deze zomer niet geheel vlekkeloos. Dat komt door het gekwakkel met het weer waardoor mijn planning in de war wordt geschopt. Dan regent het, dan staat er te veel wind, is het te bewolkt, of weer bloedje heet. Voor het inventariseren van libellen, vlinders en overige insecten is stabiel weer en weinig wind zeer gewenst. Temperaturen boven de 30 graden zijn bovendien een aanslag op mijn lichaam. Ik puf en zweet mij door het terrein, drink liters vocht en kom toch met hoofdpijn thuis. Mijn tempo is teruggedraaid tot slow motion bewegingen. Ik neem als het boven de 28 graden is, ook meer de tijd en sta langer stil bij kleine beestjes die geen last hebben van de warmte en super actief zijn. Misschien kan ik er wat van opsteken.

Goudwesp op de loer, foto: Tjeerd Langhout

Goudwesp op de loer, foto: Tjeerd Langhout

Onlangs liet collega-boswachter Tjeerd Langhout foto’s en filmpjes zien van een fraai insect met gouden kleuren. Tjeerd had de beelden geschoten op een open stukje tussen twee vennen, waar we kort geleden de natuurlijke zandkop hebben hersteld. De kop is ontdaan van jonge sparren en dennen. Het resultaat is een natuurlijke overgang tussen de beide vennen en een stuk kaal zand. Met name warmteminnende- en grondinsecten zijn dol op dit soort plekjes. Het betekent ideale omstandigheden om de warmte optimaal te benutten en in het warme zand eitjes af te zetten. Cruciaal voor het voortbestaan van diverse soorten. Natuurbeheerders zouden dit veel meer mogen doen, zandige kopjes maken.

Goudwespen, graafwespen en zandloopkevers
Het insect van Tjeerd behoort tot de mooiste insecten van Nederland wat betreft kleur, het zijn goudwespen. Ik liet de kans niet onbenut om daar op een superhete dag ook te gaan kijken. Het eerste wat me opviel waren de vele zandloopkevers die enorm actief waren. Hoe warmer het is, hoe harder ze rennen. De zandloopkever rent harder dan zijn prooi en maakt gebruik van hinderlagen om zijn prooi met zijn krachtige kaken te grijpen.

SONY DSC

een zandloopkever, foto: door mijzelf

Op het zandige stuk waren de goudwespen vanwege de felle kleuren niet over het hoofd te zien. Ze liepen rondjes om gegraven holletjes van graafwespen, vlogen heen en weer tussen de holletjes of stonden op de loer achter stukjes gras en hout.

goudwesp sibert

een goudwesp bij nest van graafwesp, foto: Sibert Hoeksma

Mieren (gewone wegmier, renmier en bloedrode roofmier) holden tussen iedereen door, op weg naar…tja geen idee. Een drukte van belang, een microwereld waar van alles gebeurt. Rustig zittend aan de rand van het zandige stuk, met een kopje thee erbij, was het kijken naar een spannende natuurfilm.

Goudwespen houden de activiteiten van wespen of bijen in de gaten. Zodra deze laatsten een eitje legt in haar gegraven holletje, legt de goudwesp ook een ei in hetzelfde nest. De larve van de goudwesp komt eerder uit, eet vervolgens de larve van de wesp of bij en daarna de voedselvoorraad van de gastheer op. Goudwespen noemt men ook wel koekoekswespen. Dit koekoeksgedrag wordt cleptoparasitisme genoemd. De graafwesp is zich vast bewust van het gevaar van de goudwesp. Bij het zien van de goudwesp maakte deze de meest vreemde bewegingen, van koprol tot rondtollen. Misschien een afleidingsmanoeuvre, dat zou mijn interpretatie zijn.

In ieder geval had niemand last van de warmte, behalve ik dan. Maar ik kan het aanbevelen, eens een keertje niet op een terrasje te zitten als het boven de 25, 30 graden is. Zoek eens dit soort plekjes op, ga er lekker bij zitten met eventueel een verkoelend drankje en kijk wat er onder je gebeurt. Een aanrader.

Boswachter Pauline Arends

Het filmpje is gemaakt door collega Tjeerd Langhout.

Van boswachter tot ‘strandwachter’

GASSELTE – Wie wil het niet, met deze zomerse temperaturen lekker afkoelen in buitenwater. Zo heeft Staatsbosbeheer in Drenthe verschillende recreatieplassen of spartelvijvers die geschikt zijn om even lekker te gaan zwemmen of pootje te baden. De Kibbelkoele bij Noord-Sleen, ‘t Loomeer en de Ieberenplas bij Schoonloo, Terhorsterzand bij Beilen en ‘t Nije Hemelriek bij Gasselte zijn in beheer bij Staatsbosbeheer.

't Nije Hemelriek

zwemplas ‘t Nije Hemelriek

Als boswachter zijn we dus ook een soort “strandwachters”. We proberen de waterkwaliteit goed te houden door op tijd het water te verversen, en door wekelijks de waterkant te egaliseren. Alle zandkastelen die door de kinderen zijn gemaakt, worden dan weer vlak gemaakt. Je denkt misschien wat heeft dat met de waterkwaliteit te maken? Maar door al het graafwerk van de kinderen ontstaan er aan de waterkant vaak ondiepe stukken waar water sneller kan opwarmen. Op deze ondiepe plekjes kunnen bijvoorbeeld blauwalg en andere ziekteverwekkers makkelijker ontstaan. De kwaliteit van de zwemplassen wordt van april tot en met september door het Waterschap wekelijks gecontroleerd. Uit deze controles blijkt keer op keer dat de waterkwaliteit in de plassen van Staatsbosbeheer uitstekend is.

strand beluchten en egaliseren

strand beluchten en egaliseren

Momenteel zijn we druk met de aanleg van een nieuwe zwemplas vlakbij ’t Nije Hemelriek. De contouren van de nieuwe zwemplas in de voormalige zandwinning in het Gasselterveld worden langzaamaan zichtbaar. In totaal wordt er meer dan 80.000m³ zand afgegraven voor veilig zwemwater. Het is de bedoeling dat de nieuwe zwemplas in de zomer van 2017klaar is voor gebruik.

De voormalige zandwinning is niet geschikt als zwemwater. Sterker nog, het is verboden om in de voormalige zandwindplas te gaan zwemmen. Doordat de oevers onstabiel kunnen zijn en het water meer dan 40 meter diep is, ontstaan er koude stromingen in het water. Hierdoor is de kans op verdrinking erg groot. Toch hebben we helaas moeten constateren dat de voormalige zandwinplas door veel mensen wordt bezocht. Staatsbosbeheer en de politie handhaven deze zomer extra. Daarom kun je maar beter één van onze hierboven genoemde goedgekeurde zwemplassen gaan bezoeken.

Voor meer info over goed, veilig en schoon zwemwater in Drenthe kijk je op www.zwemwater.nl.

IMG_0808

De nieuwe zwemplas bij ‘t Hemelriek begint al vorm te krijgen.

boswachter Martijn Harms

Succesvol jaar voor broedende kraanvogels

LHEE – De kraanvogels doen het goed in Drenthe. Van de twintig getelde broedparen zijn er inmiddels zes kuikens uitgevlogen in onder andere het Dwingelderveld, Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen. Een prachtig resultaat voor deze bijzondere vogel.

een koppeltje kraanvogels in het Drents-Friese Wold. Foto: Albert Henckel

koppeltje kraanvogels in het Drents-Friese Wold. Foto: Albert Henckel

Na honderden jaren afwezigheid keerde de kraanvogel in 2001 terug naar Nederland. Het eerste kuiken zag het levenslicht in het Fochtelooerveen. De jaren daarna bleek het uitgestrekte en natte hoogveengebied op de grens van Drenthe en Fryslân grote aantrekkingskracht uit te oefenen op de kraanvogel. Vanuit deze kraamkamer verspreidde het majestueuze dier zich langzaam verder over Nederland. Lees verder

Kom ook naar KUNA!

LHEEBROEK – Vanaf donderdagmiddag 21 juli gaat het Taribush Kuna Festival los in Lheebroek. Tot en met zondag de 24e vind je op Kamp de Marke kunst, theater, muziek, cultuur, lekker eten, en veel leuke mensen die genieten van een ontspannen dag in de natuur. Het festivalterrein ligt midden in het Nationaal Park Dwingelderveld in Drenthe; deels op terrein van Staatsbosbeheer. Deze bijzondere locatie geeft het feest een weergaloos decor en een unieke sprookjesachtige sfeer. Ontdek het zelf en kom ook!

De Boswachterswereld in 2015.

De Boswachterswereld in 2015.

Wij doen vanuit Staatsbosbeheer voor de tweede keer mee aan Taribush Kuna en we pakken het groot aan met een echte Boswachterswereld. Met daarin de topper van verleden jaar: het grootste mobiele Blotevoetenpad van Nederland! Een spannend, verrassend en ook leerzaam avontuur voor alle leeftijden.  Lees verder